آب مقطرساز/آب مقطرگیری

آب مقطر یکی از خالص ترین اشکال آب است که در صنایع مختلف، آزمایشگاه ها، مراکز درمانی و تجهیزات دندانپزشکی و حتی خانه ها کاربرد گسترده ای دارد. دستگاه آب مقطر ساز ابزاری است که با فرآیند تقطیر، ناخالصی ها، نمک ها، فلزات سنگین و میکروارگانیسم ها را از آب جدا می کند و آبی با خلوص بسیار بالا تولید می کند.

امروزه با افزایش آلودگی منابع آبی و نیاز روزافزون صنایع به آب با کیفیت بالا، تقاضا برای دستگاه آب مقطر ساز به طور چشمگیری افزایش یافته است. از آزمایشگاه های پزشکی گرفته تا صنایع داروسازی، الکترونیک و خودروسازی، همه به این دستگاه وابسته هستند.

در این مقاله، به طور کامل با انواع دستگاه آب مقطر ساز، نحوه کارکرد، مزایا، معایب و نکات خرید آن آشنا می شوید تا بتوانید بهترین تصمیم را برای نیاز خود بگیرید.

دستگاه آب مقطر ساز چگونه کار می کند؟

اصل کار تقطیر:

فرآیند تقطیر بر اساس تفاوت نقطه جوش آب و ناخالصی های موجود در آن عمل می کند. دستگاه آب مقطر ساز آب را تا دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد گرم می کند تا بخار شود. این بخار سپس از یک لوله خنک کننده عبور کرده و دوباره به حالت مایع برمی گردد.

از آنجا که بیشتر آلاینده ها، فلزات سنگین، نمک ها و باکتری ها نقطه جوش متفاوتی دارند، در مرحله تبخیر باقی می مانند و وارد آب نهایی نمی شوند. نتیجه آبی است با خلوص ۹۹.۵ تا ۹۹.۹ درصد که برای اهداف حساس بسیار ایده آل است.

مراحل کامل تقطیر:

۱. آب خام وارد مخزن گرمایشی دستگاه می شود.

۲. المنت حرارتی آب را به جوش می آورد و بخار تولید می کند.

۳. بخار از لوله های خنک کننده عبور می کند و چگالش پیدا می کند.

۴. آب مقطر خالص در مخزن جداگانه ای جمع آوری می شود.

۵. باقیمانده ناخالصی ها در مخزن اولیه می مانند و به طور دوره ای تخلیه می شوند.

انواع دستگاه آب مقطر ساز:

دستگاه آب مقطر ساز آزمایشگاهی:

این نوع دستگاه برای استفاده در آزمایشگاه های پزشکی،شیمی و بیولوژی طراحی شده است . ظرفیت تولید آن معمولا بین ۲ تا ۱۰ لیتر در ساعت است و دارای قابلیت تولید آب با درجات مختلف خلوص از جمله آب مقطر یک بار تقطیر، دو بار تقطیر و سه بار تقطیر می باشد.

کاربرد اصلی این دستگاه در تهیه محیط های کشت میکروبی، رقیق سازی معرف های شیمیایی و شستشوی تجهیزات حساس است. قیمت این مدل ها بسته به ظرفیت و برند، بین ۵ تا ۵۰ میلیون تومان متغیر است.

دستگاه آب مقطر ساز صنعتی:

دستگاه های صنعتی آب مقطر ساز برای کارخانه ها، بیمارستان ها و مراکزی با مصرف بالا طراحی شده اند. ظرفیت تولید این دستگاه ها از ۱۰ لیتر تا چند صد لیتر در ساعت متغیر است.

صنایع داروسازی، خودروسازی، الکترونیک و تولید باتری از جمله مهم ترین مصرف کنندگان این نوع دستگاه هستند. مقاومت بدنه، دوام بالا و قابلیت کار مداوم از ویژگی های اصلی دستگاه های صنعتی است.

دستگاه آب مقطر ساز خانگی:

مدل های خانگی دستگاه آب مقطر ساز برای مصارف روزمره مانند نوشیدن، پخت وپز و استفاده در دستگاه های خانگی مانند اتو بخار و دستگاه های پزشکی خانگی طراحی شده اند. ظرفیت این دستگاه ها معمولا ۴ تا ۶ لیتر در روز است.

قیمت مقرون به صرفه، ابعاد کوچک و سهولت استفاده از مزایای اصلی مدل های خانگی است. با این حال، سرعت تولید آن ها در مقایسه با مدل های صنعتی بسیار کمتر است.

دستگاه آب مقطر ساز پزشکی و دندانپزشکی:

در مراکز درمانی، آب مقطر برای به عنوان تجهیزات استریل دندانپزشکی، اتوکلاو کردن تجهیزات، شستشوی زخم و تهیه داروهای تزریقی استفاده می شود. این دستگاه ها استانداردهای سختگیرانه تری دارند و باید دارای گواهینامه های بهداشتی معتبر باشند.

از انواع این دستگاه ها میتوان به :دستگاه آب مقطر ساز SD،دستگاه آب مقطر گیری فوموس،آب مقطرساز اکو و… اشاره نمود.

جدول مقایسه انواع دستگاه آب مقطر ساز:

کاربردهای دستگاه آب مقطر ساز:

کاربرد در آزمایشگاه ها:

آزمایشگاه های شیمی، بیولوژی و پزشکی به آب بسیار خالص نیاز دارند تا نتایج آزمایش ها دچار خطا نشوند. حتی میلی گرم هایی از کلر، کلسیم یا آهن موجود در آب معمولی می تواند واکنش های شیمیایی را مختل کند و نتایج آزمایش را تغییر دهد.

دستگاه آب مقطر ساز آزمایشگاهی آبی تولید می کند که مقاومت الکتریکی آن به ۱ تا ۱۸ مگا اهم سانتیمتر می رسد که نشان دهنده خلوص بسیار بالاست.

کاربرد در صنایع داروسازی:

طبق استانداردهای فارماکوپه اروپایی و آمریکایی، تولید داروها باید با آب تزریقی (WFI) انجام شود که از نوع آب مقطر با درجه خلوص بالاست. هر گونه آلودگی در این آب می تواند به بیماران آسیب جدی وارد کند.

کارخانه های دارویی ایران موظف هستند از دستگاه های آب مقطر ساز تایید شده توسط سازمان غذا و دارو استفاده کنند.

کاربرد در صنعت خودرو و الکترونیک:

در تولید باتری های اتومبیل، آبکاری قطعات فلزی و شستشوی برد های الکترونیکی، آب مقطر استفاده می شود. آب معمولی به دلیل داشتن یون های موصل الکتریکی، می تواند مدارها را آسیب بزند یا کیفیت محصول نهایی را کاهش دهد.

کاربرد در اتوکلاو و استریلیزاسیون:

بیمارستان ها و کلینیک های دندانپزشکی برای استریل کردن ابزار پزشکی از اتوکلاو استفاده می کنند. آب مقطر از رسوب گذاری در داخل اتوکلاو جلوگیری می کند و عمر مفید دستگاه را افزایش می دهد.

سایر کاربردها:

– شارژ باتری های اسیدی

– استفاده در دستگاه های بخور و رطوبت ساز

– تهیه آب برای اتوی بخار

– کاربرد در آکواریوم های تخصصی

– جوشکاری پلاسما و برش لیزری

مزایا و معایب دستگاه آب مقطر ساز:

مزایا:

• خلوص بالا: دستگاه آب مقطر ساز تا ۹۹.۹ درصد ناخالصی ها را حذف می کند که هیچ فیلتر دیگری به این سطح نمی رسد.

• از بین بردن میکروارگانیسم ها: باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها در فرآیند جوشیدن کاملا از بین می روند و نیازی به مواد شیمیایی ضدعفونی کننده نیست.

• حذف فلزات سنگین: سرب، جیوه، آرسنیک و کادمیوم که برای سلامتی خطرناک هستند، به طور کامل جدا می شوند.

• هزینه نگهداری کم: در مقایسه با سیستم های فیلتراسیون پیچیده، دستگاه آب مقطر ساز قطعات کمتری دارد و هزینه تعمیر و نگهداری آن پایین تر است.

معایب:

• مصرف برق بالا: گرم کردن آب تا نقطه جوش انرژی زیادی مصرف می کند. یک دستگاه خانگی ۴ لیتری ممکن است ۸۰۰ وات مصرف داشته باشد.

• سرعت تولید پایین: تولید ۴ لیتر آب مقطر ممکن است ۵ تا ۸ ساعت طول بکشد که برای مصارف فوری مناسب نیست.

• حذف مواد معدنی مفید: آب مقطر کاملا خالی از مواد معدنی مثل کلسیم و منیزیم است. برای نوشیدن طولانی مدت توصیه می شود با آب معدنی ترکیب شود.

• نیاز به تمیزکاری دوره ای: رسوبات داخل مخزن گرمایش باید به طور منظم تمیز شوند.

نکات مهم در خرید دستگاه آب مقطر ساز:

۱. ظرفیت مناسب را انتخاب کنید:

قبل از خرید از تاوادنت، نیاز روزانه خود به آب مقطر را محاسبه کنید. یک آزمایشگاه کوچک ممکن است روزانه ۵ تا ۱۰ لیتر نیاز داشته باشد، در حالی که یک کارخانه داروسازی به صدها لیتر در ساعت نیاز دارد.

۲. جنس مخزن را بررسی کنید:

بهترین گزینه برای مخزن دستگاه آب مقطر ساز، استیل ضدزنگ ۳۱۶ است که در برابر خوردگی و آلودگی مقاوم است. از خرید دستگاه هایی با مخزن پلاستیکی بی کیفیت خودداری کنید زیرا ممکن است ترکیبات مضری وارد آب کنند.

۳. تراکم TDS خروجی را چک کنید:

TDS یا کل مواد جامد محلول، معیار اصلی سنجش خلوص آب است. آب مقطر استاندارد باید TDS کمتر از ۱۰ ppm داشته باشد. دستگاه های با کیفیت بالا TDS زیر ۱ ppm تولید می کنند.

۴. استانداردها و گواهینامه ها:

برای خریدهای صنعتی و پزشکی، حتما از دستگاه هایی با گواهینامه ISO 9001 و CE استفاده کنید. در ایران، تاییدیه اداره استاندارد و سازمان غذا و دارو (برای مصارف پزشکی) الزامی است.

۵. برند و خدمات پس از فروش:

برندهای معتبر داخلی و خارجی مانند Bibby Scientific، GFL، Milli-Q و برندهای ایرانی مانند آب پالایش و زمزم آب گزینه های قابل اعتمادی هستند. وجود نمایندگی خدمات پس از فروش در شهر شما بسیار مهم است.

نحوه نگهداری و سرویس دستگاه آب مقطر ساز:

تمیزکاری روزانه:

مخزن آب خام را روزانه خالی و بشویید تا رشد باکتری ها در آن جلوگیری شود. همچنین فیلتر هوای دستگاه را هر هفته بررسی کنید.

رسوب زدایی ماهانه:

رسوبات کلسیم و منیزیم در مخزن گرمایش با محلول اسید سیتریک یا سرکه سفید قابل پاکسازی هستند. این کار را هر یک تا سه ماه یک بار انجام دهید تا راندمان دستگاه حفظ شود.

تعویض قطعات دوره ای:

المنت حرارتی دستگاه آب مقطر ساز معمولا هر ۲ تا ۳ سال نیاز به تعویض دارد. مخزن ذخیره آب مقطر را نیز هر ۶ ماه با آب مقطر تازه شستشو دهید تا از آلودگی ثانویه جلوگیری شود.

تفاوت آب مقطر با آب دیونیزه و RO:

بسیاری از افراد این سه نوع آب را با هم اشتباه می گیرند، در حالی که تفاوت های اساسی دارند:

آب مقطر: از فرآیند تقطیر (جوش و تراکم) به دست می آید. تمام ناخالصی ها، میکروارگانیسم ها و مواد معدنی حذف می شوند.

آب دیونیزه (DI): از طریق رزین های تبادل یونی تهیه می شود. یون های معدنی حذف می شوند اما ممکن است میکروارگانیسم ها باقی بمانند.

آب RO (اسمز معکوس): از غشاهای نیمه تراوا عبور می کند و ۹۵ تا ۹۹ درصد آلاینده ها را حذف می کند اما به پاکی آب مقطر نمی رسد.

برای اکثر کاربردهای آزمایشگاهی و پزشکی، دستگاه آب مقطر ساز بهترین گزینه است. سیستم RO برای آشامیدن روزمره مناسب تر است.

آب مقطر برای نوشیدن؛ آیا امن است؟

این سوال ذهن بسیاری را درگیر می کند. آب مقطر از نظر میکروبی کاملا ایمن است اما فاقد مواد معدنی ضروری مثل کلسیم، منیزیم و فلوراید است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) توصیه می کند که آب آشامیدنی باید حداقل ۳۰ میلی گرم در لیتر کلسیم داشته باشد.

مصرف طولانی مدت آب مقطر خالص می تواند منجر به کمبود مواد معدنی در بدن شود. اگر می خواهید از دستگاه آب مقطر ساز برای آشامیدن استفاده کنید، توصیه می شود آن را با آب معدنی طبیعی ترکیب کنید یا از مکمل های معدنی استفاده کنید.

قیمت دستگاه آب مقطر ساز در ایران:

بازار ایران انواع مختلفی از دستگاه های آب مقطر ساز داخلی و خارجی را ارائه می دهد. دستگاه های چینی با قیمت پایین تر در بازار موجود هستند اما کیفیت و دوام آن ها نسبت به برندهای اروپایی کمتر است.

برای یک دستگاه آب مقطر ساز خانگی یا آزمایشگاهی کوچک با ظرفیت ۴ تا ۶ لیتر، باید بودجه ای بین ۴ تا ۱۵ میلیون تومان در نظر بگیرید. مدل های صنعتی از ۵۰ میلیون تومان شروع می شوند و بسته به ظرفیت می توانند به چند صد میلیون تومان برسند.

نتیجه گیری:

دستگاه آب مقطر ساز یک سرمایه گذاری ارزشمند برای هر آزمایشگاه، مرکز درمانی یا صنعتی است که به آب با خلوص بالا نیاز دارد. انتخاب درست این دستگاه بستگی به حجم مصرف، درجه خلوص مورد نیاز، بودجه و استانداردهای لازم دارد.

با توجه به اطلاعات ارائه شده در این مقاله، می توانید با دید بازتری دستگاه مناسب نیاز خود را انتخابکنید. پیشنهاد می شود قبل از خرید نهایی، با کارشناسان فروش معتبر مشورت کنید و حتما گواهینامه ها و استانداردهای دستگاه را بررسی نمایید.

پرسش و پاسخ های متداول (FAQ):

۱. تفاوت آب مقطر یک بار و دو بار تقطیر چیست؟

آب مقطر دو بار تقطیر از دو مرحله جداگانه تقطیر می گذرد و خلوص بیشتری دارد. این نوع آب برای کاربردهای حساس تر مثل HPLC و کشت سلولی استفاده می شود.

۲. چند وقت یک بار باید دستگاه آب مقطر ساز سرویس شود؟

برای مدل های خانگی هر ۳ ماه یک بار رسوب زدایی کافی است. مدل های آزمایشگاهی و صنعتی باید ماهانه سرویس شوند.

۳. آیا می توان از آب مقطر در دستگاه بخور استفاده کرد؟

بله، استفاده از آب مقطر در دستگاه های بخور و رطوبت ساز از تشکیل رسوب سفید روی وسایل خانه جلوگیری می کند و عمر دستگاه را افزایش می دهد.

۴. آیا دستگاه آب مقطر ساز به فیلتر اضافی نیاز دارد؟

برای کاربردهای معمولی خیر. اما برای کاربردهای فوق حساس مثل بیولوژی مولکولی، بعد از تقطیر یک فیلتر ۰.۲ میکرون هم استفاده می شود.

۵. TDS آب مقطر باید چقدر باشد؟

TDS آب مقطر معمولی باید زیر ۱۰ ppm باشد. آب مقطر درجه آزمایشگاهی باید TDS زیر ۱ ppm داشته باشد و مقاومت الکتریکی آن بیش از ۱ مگا اهم سانتیمتر باشد.

۶. چرا آب مقطر گران تر از آب فیلتر شده است؟

فرآیند تقطیر انرژی و زمان بیشتری نسبت به فیلتراسیون مصرف می کند. همچنین دستگاه آب مقطر ساز از مواد باکیفیت تری ساخته می شود که هزینه تولید را بالا می برد.

۷. بهترین برند دستگاه آب مقطر ساز کدام است؟

برای استفاده آزمایشگاهی، برندهای GFL آلمان، Bibby Scientific انگلیس و Milli-Q از بهترین گزینه ها هستند. در بازار ایران نیز برندهای داخلی معتبری وجود دارند که در بسیاری از آزمایشگاه های کشور مورد استفاده قرار می گیرند.